گیاه نخل خرما (نگهداری + پرورش)

گیاه نخل خرما (نگهداری + پرورش)

  • شرح مطلب
  • سایر مطالب

گیاه نخل خرما (نگهداری + پرورش)

این گیاه از تیره نخل و از درختان مناطق گرمسیری بشمار می‌آید. حداقل دمای رشد برای خرما ۱۰ درجه سانتی‌گراد و تنه آن در ۷- درجه سانتی‌گراد از بین می‌رود.

پرورش نخل خرما

این گیاه از تیره نخل و از درختان مناطق گرمسیری بشمار می آید. حداقل دمای رشد برای خرما ۱۰ درجه سانتی گراد و تنه آن در ۷- درجه سانتی گراد از بین می رود اما جوانه های انتهایی آن که توسط الیاف پوشیده شده است، می توانند تا ۱۵- درجه سانتی گراد را تحمل کنند. خرما طالب تابستان های گرم و خشک می باشد. بویژه هنگام رسیدن میوه به هوای گرم و خشک نیاز دارد.

ریشه های خرما افشان بوده و تا اعماق خاک نفوذ می کنند. خرما به خشکی و شوری خاک و غرقاب شدن خاک بسیار مقاوم است اما وجود رطوبت کافی در خاک موجب افزایش عملکرد می شود. تنه خرما از نوع تنه های راست و بدون انشعاب بوده و از تجمع دمبرگ ها حاصل می شود. رشد قطری تنه در اثر رشد عرضی دمبرگ های آن می باشد. برگ های خرما که پیش نیز نامیده می شوند، به طور مارپیچ دور تنه قرار می گیرند. برگ ها مرکب شانه ای بوده و در حدود پنج تا هفت سال عمر می کنند.

جوانه انتهایی در اثر رشد درطی سال، ۱۰ الی ۲۵ برگ جدید تولید می کند و بتدریج که برگ های جدید در انتهای گیاه حاصل می شوند، برگ های پایین خشک می گردند که باید آنها را بریده و از تنه جدا نمود. هر درخت بالغ خرما ۸۰ الی ۱۴۰ برگ فعال دارد. خوشه های مرکب گل که پنک نامیده می شوند، در سن ۶ الی ۱۰ سالگی خرما از جوانه های جانبی بین دمبرگ و تنه ظاهر می شوند. خوشه ها، داخل چمچمه یا تارونه قرار می گیرند. هنگام رسیدن خوشه، چمچمه ها سفت و سخت شده و چوبی می گردند. خرما گیاه دوپایه می باشد و گل های نر و ماده جدا از هم بر روی پایه های جداگانه ظاهر می شوند. گل های نر، حاوی سه کاسبرگ، سه گلبرگ فلسی و ۶ عدد پرچم، گل های ماده آن سه کاسبرگ، سه گلبرگ و یک مادگی سه برچه ای بهم فشرده دارند. گرده افشانی خرما گرچه به وسیله باد انجام می گیرد اما برای تولید محصول بیشتر گرده افشانی دستی انجام داده می شود. برای این منظور خوشه های نر را جدا نموده و با تکان دادن بر روی خوشه های ماده، گرده افشانی انجام می گیرد.

برای هر ۵۰-۳۰ درخت ماده، یک درخت نر کفایت می کند. انتخاب ارقام نر مطلوب در کیفیت میوه تأثیر بسزایی دارد. زیرا پدیده فراردگذاری و بروز صفات پدری نوع دانه گرده در کیفیت فرابر میوه تأثیرگذار می باشد. برای افزایش کیفیت میوه و کاهش سال آوری، تنک کردن خوشه ها ضروری می باشد. برای این منظور در مرحله اول در ازای ۸ الی ۱۲ برگ یک خوشه نگهداری شده و خوشه های اضافی حذف می شوند. در مرحله دوم، خوشچه های میانی هر خوشه قطع می شود. در مرحله سوم خوشچه های باقی مانده را کوتاه می کنند و بالاخره در مرحله چهرام میوه های هر خوشچه تنک می شوند. بدین ترتیب ۶۰-۳۰ درصد از میوه ها تنک می شوند و در روی هر خوشه ۱۲۰۰-۷۰۰ عدد میوه باقی می ماند که معادل ۱۰-۷ کیلوگرم میوه رسیده می باشد. هر درخت بالغ خرما می تواند سالانه ۱۵۰-۱۰۰ کیلوگرم محصول حاصل کند اما در ایران به طور متوسط محصول هر درخت ۲۰-۱۵ کیلوگرم می باشد.

خرما از میوه های سته بشمار می آید و تمایل به تولید میوه بی دانه دارد که ارزش خوراکی ندارند. میوه های رسیده آن قهوه ای روشن تا تیره بوده و دارای برون بر و میان بر گوشتی و درون بر لیفی می باشند. دانه های خرما آندوسپرم شاخی دارند. مراحل مختلف رشد و نمو میوه شامل حبابوک، کیمری، خلال، رطب و تمر می باشد. طی مرحله گرده افشانی، وجود رطوبت و بارندگی ضروری نبوده زیرا مانع بارور شدن گل های ماده می شود. در مرحل سبز و نارس میوه (مرحله حبابوک و کیمری) مقدار کمی باران ملایم مفید بوده و اگر در اثر رطوبت در میوه ترک ایجاد شود، پس از مدتی جوش می خورد اما اگر نخلستان قبل از بارندگی آبیاری شود، احتمال ترک خوردن و فاسد شدن میوه افزایش می یابد. بارندگی و رطوبت اواخر تابستان در مراحل آخر رسیدن میوه مضر بوده و موجب فاسد شدن میوه و بروز ناهنجاری نوک سیاه می شود. میزان اسید میوه در مرحله حبابوک بیشتر است. در مرحله کیمری تغییرات زیادی در میوه ایجاد شده، میزان وزن تر و قند میوه افزایش می یابد. در مرحله خلال، میوه رنگ سبز مایل به زرد دارد و در مرحله رطب رنگ قهوه ای تیره حاصل می شود. در مرحله تمر(تمار) میزان قند میوه به حداکثر می رسد و میوه آب زیاد از دست داده و قابل برداشت می شود. ازدیاد خرما از طریق جدا کردن تنه جوش هایی که به صورت شاخه های فرعی می باشند، انجام می گیرد. برای این منظور به اطراف درخت خاک می دهند تا تنه جوش ها ریشه دار شوند و بعد از ۴-۳ سال که رشد کافی نمودن، آنها را از درخت جدا کرده و در محل اصلی می کارند. فاصله کشت ارقام پابلند ۱۰-۹ متر و ارقام پاکوتاه ۷ متر در نظر گرفته می شود. برای جدا کردن تنه جوش ها، ابتدا در اطراف آن گودال ایجاد کرده و تنه جوش بعد از بریده شدن از تنه پایه مادر همراه با ریشه ها به محل اصلی منتقل می گردد. تنه جوش های ریشه دار که وزن آنها بین ۲۰ الی ۴۰ کیلوگرم می باشد در گودال های از قبل ایجاد شده کاشته می شوند. هنگام انتقال پاجوش به محل اصلی باید دقت نمود که به نهال و بویژه به جوانه انتهایی آن آسیب نرسد. برگ های پایین تنه جوش را قطع می کنند به طوری که ۱۰ الی ۱۲ برگ باقی می ماند و ارتفاع تنه جوش به ۹۰-۷۵ سانتی متر می رسد. چنانکه ذکر گردید ریشه های خرما به خشکی و غرقاب بودن خاک مقاوم بوده و در ۶-۵ سال اول در اطراف نهال های جوان حوضچه ایجاد کرده و سعی می شود که مداوم در حوضچه رطوبت باشد. ارقام زیادی از خرما در ایران پرورش داده می شوند که براساس سفتی و نرمی میوه می توان آنها را به سه دسته گروه خشک، نیمه نرم و نرم تقسیم نمود. از ارقام خشک خرما می توان به خارک و دیری اشاره کرد که ارزش تجاری کمتری داشته و میوه آنها به عنوان آجیل مورد استفاده قرار می گیرد و فاقد شیره می باشند. خرمای شاهانی، مضافتی، کبکاک، خضراوی و حلاوی از ارقام نیمه نرم بشمار می آیند. بهترین ارقام خرما نوع نرم می باشد و از ارقام خرمای نرم که محصول صادراتی نیز می باشد می توان به خرمای سعمران(سایر) اشاره نمود.

تصویر

آموزش کاشت خرما مرحله به مرحله:

– مراحل کاشت خرما:

۱-۱ پاجوش خرما:

در گذشته های دور، درخت خرما را با کاشتن هسته زیاد می­کردند ولی چون این درخت دو پایه است قبل از گل دادن، نر و ماده درخت مشخص نمی­شد، به این ترتیب هزینه زیادی برای باغدار داشت و تعدادی درخت نر بدون استفاده روی دست او می­ماند. در حالیکه برای هرصد درخت ماده ۴ درخت نر کافی است. به تدریج کاشت بذرکنار گذاشته شد و به جای آن کاشت پاجوش رواج یافت، و به این ترتیب به تعداد دلخواه پاجوش نر را ازدرخت نر و پاجوش ماده را ازدرخت ماده انتخاب می­کنند. پاجوش حاصل­رویش جوانه­ای است که در روی ساقه یا ریشه به وجود می­آید. به طور معمول پاجوش­های ریشه را برای کاشت انتخاب می­کنند. پاجوش­ها بعد از ۳ سالگی برای کاشتن انتخاب می­شوند. برای جداکردن پاجوش از درخت، خاک اطراف آن را کنار می­زنند، بعد با چند ضربه یک دیلم آهنی لبه تیز، آن را از درخت مادر جدا می­کنند.

۲-۱ کشت بافت خرما :

می­توان قسمتی از بافت گیاهی جوان درخت خرما یا پاجوش آن را در محیط کشت مصنوعی در آزمایشگاه مجهز و استریل و با استفاده از مواد محرک پرورش داد. هم چنین ازدیاد بافت گیاهی یاد شده در لوله­های آزمایش امکان­پذیر است. این نهال­ها پس از انتقال به گلدان نیاز به یک سال مراقبت دارد پس از رشد نهال تا ارتفاع حدود ۴۰ سانتی­متر گلدان را عوض می­کنند. این نهال به ۳ سال مراقبت در منطقه و در شرایط محیطی نیمه بسته نیاز دارد، پس از آن برای کاشتن آماده می­شود. این گونه نهال­ها از بعضی جهات از جمله آلوده نبودن به ویروس نسبت به پاجوش رقم مشابه مزیت دارد و دیگر اینکه درختان حاصل از کشت بافت یک رقم از خرما، از نظر ژنتیکی کاملاً مشابه هستند، همچنین تمام خصوصیات آن­ها از جمله ویژگی­های میوه تشکیل شده نیز شبیه به یکدیگر است، این امر به ویژه برای صادرات بسیارمناسب است.

۳-۱آماده سازی زمین برای کشت خرما:

مدتی پیش از کاشتن نهال(پاجوش) زمین را شخم می­زنند، ردیف­های کاشت را روی زمین با خط­کشی معین می­کنند. سپس چاله­هایی به گودی یک تا ۵/۱ متر حفر می­کنند. برخی از نخل­کاران با کود حیوانی و خاک نیمی از چاله را پر می­کنند.

۴-۱ نحوه کاشت پاجوش خرما:

پاجوش را داخل چاله می­گذارند و اطراف آن را با خاک می­پوشانند، به گونه­ای­که فاصله ریشه­ها از سطح خاک کمتر از ۱۵ سانتی­متر و بیشتر از ۵۰ سانتی­متر نباشد. بعد از کاشتن پاجوش، اطراف آن را با برگ خرما می­پوشانند تا مانع صدمه دیدن آن از تابش شدید آفتاب یا آسیب توسط حیوانات بشوند. فاصله درختان از یکدیگر معمولاً ۸ تا ۱۰ متر است و بستگی به این دارد که بخواهند بین درختان، گیاه یا درختی دیگر بکارند یا نه. اگر زیر درختان خرما درختان دیگری مثل مرکبات غرس شود لازم است فاصله­های زیادتری منظور شود.

۲ – مرحله داشت و مراقبت از نخل خرما :

۱-۲ آبیاری نخلستان خرما :

نخلستان­ها را به روش­های گوناگون آبیاری می­کنند.

در خوزستان و در منطقه خرمشهر و آبادان با استفاده از جذر و مد دریا، آبیاری به روش جوی و پشته­ای انجام می­شود. به این ترتیب که درخت خرما را کنار جوی می­کارند و هنگام مد رودخانه اروند، آب به نهرهایی که به رودخانه وصل است وارد می­شود، سپس آب نهرها به داخل نخلستان­ها می­رود. در هنگام جذر و فروکش سطح آب رودخانه، آب نخلستان­ها به رودخانه باز می­گردد و به این ترتیب نخلستان­ها آبیاری می­شوند.

در منطقه شادگان خوزستان با انشعاب از رودخانه جراحی به وسیله نهرهایی که طول برخی از آنها به ۲۰ کیلومتر نیز می­رسد، نخلستان­ها را به شکل جوی و پشته­ای و کرتی آبیاری می­کنند. نهرهای اصلی به نهرهایی فرعی منشعب می­شوند. در بعضی مناطق یا نخل را داخل کرت می­کارند و آنرا به صورت غرقابی آبیاری می­کنند و یا به شکل جوی و پشته­ای.

در برخی نواحی کم آب مانند بلوچستان خرما را روی مرز کرت­های بزرگ کاشته­ اند و داخل کرت گندم یا برنج می­کارند. با آبیاری این زراعت­ها درختان­ خرما هم آبیاری می­شوند. درمنطقه برازجان اطراف­ نخلستان­ها دیواره­های خاکی بزرگی ایجاد می­کنندو در زمان پرآبی رودخانه ­ها (زمستان) کرت­ها را از آب پر می­کنند و درتابستان و فصل کم ­آبی۳ تا ۴ بار آبیاری می­کنند. درمیناب وحاجی ­آباد بندرعباس درطول تابستان درخت خرمارا ۲ تا ۳ بارآبیاری می­کنند. اکنون چند سالی است که آبیاری قطره­ای نیز به شیوه­های پیشین آبیاری افزوده شده است.

۲-۲ کوددهی نخل :

۱-۲-۲ کودحیوانی: آن دسته از بهره­برداران که دامدار هستند و کود حیوانی دارند هردو سال یک بار مقدار ۱۰ تا ۱۵ کیلوگرم کودحیوانی پای هر درخت خرما می­ریزند و آن را با بیل زیرخاک می­کنند. زمان کوددادن پاییز و پس از برداشت خرما تا اسفند ماه(زمان گرده افشانی) است. نخلدارانی که زیر درختان خرما محصول دیگری می­کارند حتماً به زمین کود می­دهند.

۲-۲-۲کودشیمیایی برای نخل :

تا چند سال پیش استفاده از کودشیمیایی برای درخت خرما معمول نبوده است. اکنون برخی از کشاورزان به ویژه آنهایی که زیر درختان خود را به زراعت­های دیگری مانند کشت باقلا، غلات(گندم،برنج) اختصاص می­دهند، از کود شیمیایی استفاده می­کنند. میزان مصرف کود شیمیایی فسفات ۱۰۰ تا ۱۵۰ کیلوگرم در هکتار در فصل زمستان همراه با شخم است، کود اوره نیز به صورت سرک در بهار به مقدار ۱۵۰ کیلوگرم در هکتار مصرف می­شود.

نیاز خرما به عناصر پر مصرف و کم مصرف

عناصر پر مصرف عبارتند از فسفر و پتاسیم . برای تأمین ازت مورد نیاز گیاه در آبیاری قطره ای می توان از کود اوره، سولفات آمونیوم و نیترات آمونیوم استفاده کرد همه انواع این کودها در سیستم آبیاری چه به صورت محلول و تزریق از طریق سیستم و چه به صورت چالکود قابل استفاده اند و با وجود کودهای شیمیای قابل محلولپاشی ماکرو ومیکرو شما میتوانید به راحتی و با کمترین مقدار مصرف نیاز درخت خود را برطرف نمایید و حتی از طریق ابیاری انها زا مصرف نمایید.

لازم به ذکر است که جذب کودهای میکرو و محرک های رشد از طریق محلولپاشی بسیار بالا و همچنین کم هزینه است و در کمترین زمان ممکن نتیجه را مشاهده خواهید نمود.

عناصر کم مصرف

عمده عناصر کم مصرف عبارتند از آهن ، روی ، بر ، مس ، منگنز و مولیبدن

برای نتیجه بهتر میتوانید از کودهای قابل محلولپاشی استفاده نمایید

مهمترین مشکل در درختان خرما کمبود عناصر میکرو می باشد

برای جبران این مشکل می توانید از کود میکرو آس ایتالیا که حاوی درصد بالایی از عناصر میکرو می باشد استفاده نمایید

۳-۲ گرده افشانی در خرما:

گرده افشانی خرما یکی از حساس­ترین کارهای نخلداری است. عمل گرده ­افشانی در نخل به دلیل اثرات دانه­گرده بر روی کیفیت میوه بسیار مهم و حساس است و به همین دلیل با دخالت انسان انجام می­شود.

برای انجام تلقیح، چند خوشه چه از گل­ نر مورد نظر را که با گل ماده همزمانی داشته باشد می­برند و داخل خوشه ماده می­گذارند و دور آن را می­بندند. برای هر ۱۰۰ درخت ماده ۵ تا ۱۰ درخت نر منظور می­کنند. زمان گرده­افشانی با توجه به درجه حرارت و نوع خرما متفاوت است و از اسفند ماه تا اوایل اردیبهشت ماه نوسان دارد.

برخی کشورها که دارای نخلستان­های بزرگ هستند و کشت آنها براساس اصول درختکاری و با رعایت فاصله انجام شده است، گرده افشانی به صورت خشک و با استفاده از دستگاه­های مکانیکی انجام می­شود.

۱۷ نکات مهم در مورد گرده افشانی خرما:

گرده افشانی در ساعت ۱۰ صبح لغایت ۳ بعداظهر انجام شود.

در صورتی که بارندگی ۳-۲ روز بعد از گرده افشانی به وقوع پیوست گرده افشانی تکرار گردد.

در روش مکانیکی گرده افشانی باید حداقل دوبار و به فاصله ۳-۲ روز انجام شود.

گرده افشانی مکانیکی به دلیل مزایای متعدد بر گرده افشانی سنتی ار جحیت دارد. بنابر این توصیه می شود از این روش استفاده گردد.

در نقاطی که درجه حرارت در هنگام گرده افشانی پایین است از کیسه های کاغذ کرافت روی گل آذین های گرده افشانی شده استفاده شود و ۱۰-۸ روز بعد برداشته شوند.

تنک اول میوه خرما را می توان با حذف یک سوم طول خوشه در ارقام با خوشک های بلند در هنگام گرده افشانی انجام داد.

در گرده افشانی سنتی حتماً از کارگران ماهر استفاده شود.

در گرده افشانی به روش مکانیکی استفاده از گرده خشک تازه (گرده خشک سالجاری) بر گرده خشک سال گذشته ار جحیت کامل دارد.

شکاف خوردن گریبانه ماده علامت رسیدن آن و آمادگی جهت گرده افشانی است.

هم زمانی رسیدن گل های نخل خرمای نر و ماده به ویژه در هنگامی که روش گرده افشانی سنتی می باشد، بسیار مهم است.

گرده افشانی در اکثریت ارقام ۴-۲ روز بعد از پس از باز شدن اسپات انجام شود.

استفاده از گرده خشک در مواردی نظیر سطح کاشت زیاد و وجود ارقام مختلف با تاریخ گل دهی متفاوت ضروری است.

بهترین روش نگهداری گرده خشک قراردادن آن درون ظروف سر بسته بدون هوا در مجاور کلرید کلسیم و درون یخچال با درجه حرارت ۵-۴ درجه سانتی گراد است.

مناسب ترین نسبت اختلاط دانه گرده با آرد سبوس گندم و یا پودر تالک میزان ۲۰% دانه گرده و ۸۰% مواد همراه است.

میزان گرده مصرفی برای هر خوشه یک گرم از مخلوط دانه گرده و مواد همراه با ترکیب ۲۰% دانه گرده و ۸۰% مواد همراه است. به عبارت دیگر میزان مصرف دانه گرده حدود ۲/۰گرم به ازاء هر خوشه است. ولی در روش سنتی میزان گرده مصرفی حداقل یک گرم است.

استفاده از دانه گرده خشک تازه مؤثرتر است.

اختلاط دانه گرده سال قبل با دانه گرده سال جاری در مواردی که ناچار به استفاده از دانه گرده سال قبل هستیم توصیه می گردد.

۴-۲-۲ نحوه نگهداری خوشه ­های خرما:

پس از تشکیل میوه خرما برای جلوگیری از شکستن خوشه­ هایی که وزنشان زیاد است آنها را از برگ­های بالایی خوشه رد کرده به برگ­های پایین خوشه تکیه می­دهند.

برخی از نخل­ داران برای نگهداری خرما از گزند حشرات و پرندگان خوشه­ های خرما را داخل کیسه گونی یا سبدهای بافته شده از برگ خرما جا می­دهند.

مهم ترین اهداف پوشش خوشه های خرما عبارتند از

بهبود خواص کمی و کیفی میوه ها.

جلوگیری از آلودگی خوشه ها به گرد و غبار و کاهش بازار پسندی میوه خرما.

جلوگیری از آفتاب سوختگی و حفظ بهبود کیفیت و رنگ میوه.

جلوگیری از خسارت پرندگان، زنبورها و آفات زیان آور به میوه خرما.

جلوگیری از خسارت باران و بادهای گرم و سوزان.

بهترین زمان جهت نصب پوشش ها روی خوشه های خرما در مرحله تبدیل میوه خرما به خارک (هنگام تغییر رنگ) می باشد. بسته به این که هدف اصلی از به کار بردن پوشش خرما چه باشد و با در نظر گرفتن شرایط آب و هوایی (رطوبت، درجه حرارت) و نوع رقم خرما و موارد مصرف آن (خارک، رطب، خرمای رسیده)، هزینه تهیه پوشش و غیره، نوع پوشش مورد استفاده متفاوت خواهد بود. مهم ترین پوشش های مورد استفاده نخل کاران عبارتند از:

پوشش حصیری ساخته شده از برگ های خرما که این نوع پوشش در استان سیستان و بلوچستان استفاده میگردد.

پوشش توری پارچه ای که در اغلب نقاط استفاده می شود.

پوشش توری نایلونی.

پوشش توری سیمی.

پوشش کاغذ کرافت.

پوشش پلاستیکی.

پوشش گونی کنفی یا گونی پلاستیکی

۲-۲-۵ شخم نخلستان :

در برخی مناطق بین درختان خرما درختان دیگری مانند مرکبات می­­کارند. دربعضی از مناطق بین درختان خرما، به ویژه زمانی که به صورت کرتی کاشته می­شود، زراعت­هایی مانند سبزی، گوجه ­فرنگی، بامیه، یونجه، برنج و باقلا می­کارند.در این صورت هر ساله زمین نخلستان را شخم­ می­زنند در صورتی که بین درختان خرما محصولی کاشته نشود، در فصل تابستان برای جلوگیری از تبخیر آب و برای تهویه هوا و نیز از بین بردن علف­های هرز، زمین نخلستان را با بیل یا ترکتور شخم می­زنند.

۳-۲-۶ هرس نخل خرما :

معمولاً پنج نوع هرس در نخل خرما متداول است:

۱-هرس برگ ۲-هرس دمبرگ ۳-هرس خار ۴-هرس دم خوشه ها پس از برداشت ۵-حذف تنه جوش و پاجوش.

نحوه هرس برگ خرما :

اهداف هرس برگ در نخل خرما

حذف برگهای خشکیده و آویزان به درخت به منظور سهولت عملیات داشت و برداشت و بهبود تهویه در نخلستان.

حذف برگهای آلوده به آفات و بیماری ها (برگ های آلوده به انواع شپشک ها و برگ های آلوده به انواع لکه برگی ها).

رعایت نسبت برگ به خوشه و تولید محصول با کمیت و کیفیت مناسب.

سهولت در انجام عملیات گرده افشانی.

سهولت در انجام عملیات خم کردن خوشه ها به سمت پایین و آرایش و تنظیم خوشه ها روی نخل خرما.

ایجاد تعادل بین اندام های رویشی و زایشی گیاه.

جلوگیری از پوسیدگی تدریجی تنه نخل.

.

منبع: ساعدنیوز | https://saednews.com

گیاه نخل خرما (نگهداری + پرورش)
top